Sankcja kredytu darmowego w ocenie Rzecznika Finansowego – kluczowe wnioski

Sankcja kredytu darmowego, uregulowana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, od kilku lat pozostaje jednym z najistotniejszych instrumentów ochrony konsumenta na rynku finansowym. W związku z rozbieżnościami interpretacyjnymi oraz praktyką instytucji kredytowych, Rzecznik Finansowy przedstawił w dniu 1 grudnia 2025 r. ogólne stanowisko dotyczące zasad stosowania tej sankcji.

Male customer using Chase ATM machine in an urban indoor setting.

Sankcja jako narzędzie ochrony konsumenta

Rzecznik Finansowy konsekwentnie podkreśla, że sankcja kredytu darmowego ma charakter ochronny i prewencyjny, a nie represyjny. Jej celem jest zapewnienie konsumentowi realnej ochrony przed skutkami naruszeń informacyjnych po stronie kredytodawcy oraz zdyscyplinowanie rynku do prawidłowego konstruowania umów kredytowych .

W ocenie RF, przepisy art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim należy interpretować w sposób prokonsumencki, zgodnie z ich funkcją oraz z dorobkiem prawa unijnego.

Zakres naruszeń skutkujących sankcją

Rzecznik Finansowy wskazuje, że sankcja kredytu darmowego może znaleźć zastosowanie nie tylko w przypadku oczywistych braków formalnych umowy, ale również wtedy, gdy informacje wymagane ustawą są:

  • niepełne,
  • niejednoznaczne,
  • sformułowane w sposób wprowadzający konsumenta w błąd,
  • rozproszone lub utrudniające ocenę rzeczywistych kosztów kredytu.

Szczególne znaczenie RF przypisuje prawidłowemu określeniu całkowitego kosztu kredytu, RRSO oraz zasad spłaty zobowiązania, wskazując, że uchybienia w tym zakresie godzą w podstawowe prawa informacyjne konsumenta .

Brak wymogu wykazania szkody

Istotnym elementem stanowiska Rzecznika Finansowego jest podkreślenie, że zastosowanie sankcji kredytu darmowego nie jest uzależnione od wykazania przez konsumenta szkody ani od tego, czy naruszenie miało wpływ na jego decyzję o zawarciu umowy. Sama wadliwość umowy w zakresie określonym ustawą jest wystarczająca do uruchomienia sankcji .

Two credit cards placed on a laptop keyboard highlighting online payment concept.

Termin na złożenie oświadczenia

RF przypomina również, że uprawnienie konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego ma charakter czasowy, jednak termin ten należy interpretować w sposób zapewniający skuteczną ochronę konsumenta. Rzecznik zwraca uwagę na potrzebę uwzględniania momentu, w którym konsument realnie mógł powziąć wiedzę o naruszeniu, a nie wyłącznie formalnych dat związanych z wykonaniem umowy.

Znaczenie stanowiska RF dla praktyki rynkowej

Stanowisko Rzecznika Finansowego stanowi ważny punkt odniesienia zarówno dla konsumentów dochodzących swoich praw, jak i dla instytucji finansowych dokonujących przeglądu wzorców umownych. RF wyraźnie akcentuje, że ciężar prawidłowego i transparentnego skonstruowania umowy kredytu spoczywa na kredytodawcy, a ryzyko naruszeń informacyjnych nie powinno być przerzucane na konsumenta.